عظمت خداوند

سرزمین هایی روی کره ی زمین قرار دارند که گویی متعلق به زمین نیستند و بخشی از سیارات دیگرند. با این مکان ها آدمی به عظمت خداوند پی میبرد.

ژئوشيمى

 

ژئوشيمى

تعريف اجمالى
دانشى که کانى‌ها را بررسى مى‌کند، کانى شناسى و آنکه وضع سنگها را بيان مى‌نمايد، سنگ شناسى‌ توصيفى (Petrography) است، در حالى‌‌که ، ژئوشيمى ذره‌هاى بنيادى سازنده سنگها و مهاجرت طبيعى آنها را برسى مى‌کند. اين علم طبيعت زمين ، سرگذشت آن ، دگرگونى‌‌هايش ، پيدايش کوهها ، رودها و درياها ، آتشفشانها و گدازه‌ها و انباشتگى پياپى لجنها و ماسه‌هاى ته اقيانوس را به ما مى‌شناساند. 
 
ژئوشيمى و ارتباط آن با کانى شناسى
 
همچنين مى‌دانيم کانى شناسى دانشى است که کانى‌ها را بررسى مى‌کند. يک کانى ترکيبى از عناصر شيميايى است که بدون دخالت آدمى‌ به حالت طبيعى درست شده است. نوعى ساختمان است مرکب از مقادير متفاوت لاشه سنگهاى گوناگون که به موجب قوانين بسيار مشخص قرار يافته‌اند. به خوبى مى‌دانيم با همان مقدار مصالحى که در ساختمان بنايى بکار مى‌رود، مى‌توان بناهايى به شکلهاى گوناگون برافراشت، همين‌طور ، يک کانى به فرمهايى بسيار گوناگون مشاهده مى‌شود که همه آنها داراى يک ترکيب شيميايى هستند.

کانى چيست؟

ما در بناى طبيعت يکصد گونه لاشه سنگهاى عنصرى مى‌شناسيم. اين عنصرها يا گاز هستند، مانند : اکسيژن ، نيتروژن ، هيدروژن و ... ؛ يا از فلزهايى، مانند سديم ، منيزيم ، آهن ، طلا ، جيوه ، يا عنصرهايى مانند سيليسيم ، کلر ، برم و ... تشکيل شده‌اند.
از ترکيب عنصرهاى نامبرده به شکلهاى گوناگون و به مقادير مختلف چيزى حاصل مى‌شود که آنرا کانى مى‌نامند. مانند کلر و سديم که نمک دريا را مى‌سازند و دو بخش اکسيژن و يک بخش سيليسيم که ايجاد سيليس يا در کوهى مى‌کند.
تقريبا 3000 کانى موجود در زمين (سيليس ، نمک ، فلدسپات و ...) از عنصرهاى شيميايى با ترکيب‌هاى گوناگون درست شده‌اند و از انباشته شدن کانى‌ها آنچه را که سنگ مى‌نامند، درست مى‌شود. (سنگ خارا ، آهن ، بازالت ، ماسه و ديگر سنگها)

وظيفه علم ژئوشيمى

وظيفه دانش مزبور پى‌گيرى و روشن کردن حالت عنصرهاى شيميايى است که شالوده طبيعت هستند، بر حسب نظام معينى قرار يافته‌اند و معرف رده‌بندى دوره‌اى مندليف‌اند (جدول تناوبى) پژوهش "زمين شيمى" ‌در زمينه عنصر شيميايى و اتم آن است.
کاربرد جدول مندليف در ژئوشيمى
دستگاه مندليف تنها ارزش نماياندن يک نمايه نظرى را ندارد، بلکه پيوستگيهاى حقيقى بين عنصرها را نشان مى‌دهد. پيوستگيهايى که همانندى يا ناهمانندى و مهاجرت عنصرها را در زمين ثابت مى‌کند. بطور خلاصه ، اين رده‌بندى در واقع براى کارهاى اکتشافى ، راهنماى ارزشمندى است. هر بار که يک دانشمند در بيان تفصيل پديده‌هاى طبيعى متوجه استمداد از قانون مندليف مى‌شود، انديشه‌هاى تازه‌اى به ظهور مى‌رسند. پس در اين صورت ژئوشيمى ، اين دانش نوينى که اين اواخر عده زيادى از جوانان پژوهشگر را مجذوب کرده چيست؟

همانطور که از نامش پيداست، زمين شيمى ‌فرايندهاى شيميايى را که در پهنه زمين جريان دارند، بررسى مى‌کند. عنصرهاى شيميايى ، واحدهاى مستقل طبيعت ، جابجا مى‌شوند، برخى با برخى ديگر ترکيب مى‌گردند، عنصرهاى مزبور در پوسته زمين سير مى‌کنند.

اهداف ژئوشيمى

هدف زمين شيمى ‌امروزى ، بررسى قوانين اشتراک عنصرها و کانه‌هايى است که در بخشهاى گوناگون پوسته در معرض فشارها و دماهاى بينهايت متغيير زمين قرار دارند. برخى عنصرهاى شيميايى (اسکانديم ، هافنيم) نمى‌توانند متراکم شوند و همچنان پراکنده‌اند، بطورى که در سنگها بيش از يکصد ميليونيم درصد آن يافت نمى‌شوند. اين گونه عنصرها ، که مى‌توان آنها را عنصرهاى بى‌نهايت پراکنده توصيف کرد، تاکنون استخراج نشده‌اند، تا ارزش عملى‌شان ظاهر گردد. در حال حاضر به نظر مى‌رسد در يک متر مکعب گونه‌اى کانى ، با بکار بردن روشهاى تجزيه‌اى بى‌اندازه دقيق همگى عنصرهاى رده‌بندى دوره‌اى را بتوان پيدا کرد.
 
نبايد فراموش کرد که روشهاى تازه در سرنوشت دانش نقش بسيار موثرترى از فرضيه‌هاى تازه دارند. عنصرهاى ديگر (سرب و آهن) ، برخلاف عنصرهاى بينهايت پراکنده ، در جابجايى‌هاى دائمى‌ خود ، وقفه‌هاى متناوب دارند و در اين دوره‌ها در ترکيبهايى که از خود مى‌سازند، بدون اشکال متراکم مى‌گردند و مدتها در آن محفوظ مى‌مانند. اينک بدون توجه به تغييرات بهم پيچيده پوسته زمين در طى سرگذشت آن ، عنصرهاى مزبور به صورت تراکمهايى باقيمانده‌اند و توده‌هاى مهمى ‌را گرد آورده‌اند که براى استخراج صنعتى آماده‌اند.

ژئوشيمى‌ نوين

ژئوشيمى ، تنها قوانين پخش و مهاجرت عنصرهاى شيميايى را در زمين بررسى نمى‌کند، بلکه در شرايط زمين شناسى ويژه برخى نواحى به پژوهش آنها مى‌پردازد. مثلا در قفقاز يا اورال ، راه اکتشاف کانه‌هاى مفيد را پيدا مى‌کند. بدين ترتيب بنيانهاى نظرى زمين شيمى‌ نوين بيش از پيش با مسايل عملى ‌يکى مى‌شوند. بنابراين اصول کلى دانش مزبور سعى دارد تعيين کند که در کجا قادر خواهيم بود تا با يک عنصر شيميايى نامعينى برخورد کنيم، کجا و در چه شرايطي. به عنوان مثال ، مى‌توان يک تمرکز واناديم يا ولفرام را يافت و چه فلزهايى مانند باريم و پتاسيم در همجوارى «پيشدستى» مى‌کنند و غالبا چه فلزهاى ديگرى مانند تلور يا تانتال دورى مى‌جويند.

ژئوشيمى کاربردى

رفتار هر عنصرى با نهايت دقت بررسى شده است، ولى براى ساختن انديشه‌اى درست از آن ، بايد خواص و مشخصات اين عنصر و ميل ترکيبى آنرا با سايرين يا برخلاف چگونگى جدا شدن آن را بشناسيم. بنابراين ژئوشيمى‌دان يک مامور اکتشاف از نظر کانى تعيين مى‌کند که در چه موضع از پوسته زمين کانه سنگ آهن يا منگنز پيدا مى‌شود، در چه سنگى نهشت پلاتين کشف مى‌گردد. همچنين زمين‌شناسان را وادار به جستجوى آرسنيک و آنتيموان در سازنده‌هاى زمين شناسى و کوههاى جوان مى‌کند و آنان را در برابر يک ناکامى ‌احتمالى حفظ مى‌کند که اين ناکامى‌ از جستجوى بيهوده اين فلزها در جايى که شرايط لازم براى انباشتگى آنها وجود ندارد، حاصل مى‌شود.

ولى اين امکان تنها در صورتى وجود دارد که حالت عنصرهاى شيميايى را بخوبى بشناسيم، همانطور که اگر بدانيم يک شخص در زندگى چه راهى پيش گرفته است، مى‌توان کارهاى او را از پيش انديشيد و طرز رفتارش را در فلان يا فلان موقعيتها پيش‌بينى نمود. بنابراين نمى‌توان نقش عملى اين دانش نوين را بيش از حد آن ارزشيابى کرد. به کوتاه سخن ، گسترش ژئوشيمى به موازات شيمى ‌و زمين شناسى است.

کلام آخر

ما هنوز از مرحله بکار بردن همگى عنصرهاى شيميايى در امور صنعتى دور هستيم. کار زياد و مداومى‌ بايستى‌ انجام داد تا اينکه تمام اجسام رده‌بندى تناوبى عنصرها واقعا در خدمت آدمى ‌قرار گيرند.
 
 

تصاویزی از اعماق زمین

تصاویری از اعماق زمین





تصاویری از اعماق زمین







تصاویری از اعماق زمین







تصاویری از اعماق زمین

منابع احتمالي كارشناسي ارشد

معرفی برخی از منابع احتمالی آزمون کارشناسی ارشد رشته زمین شناسی :

لازم به ذکر است که این منابع صد در صد نیست. بعد هم ضرایب کارشناسی ارشد برای امسال تغیراتی کرده است و درس زیست محیطی هم اضافه شده است. تا پایان این مطلب را بخوانید.

1.منابع زبان عمومی و تخصصی :

زبان عمومی    انتشارات دانشگاه پیام نور

زبان تخصصی  انتشارات دانشگاه پیام نور

مرتضی پیروز انتشارات آدنا  PHESICAL GEOLOGY

2.منابع رسوب شناسی :

رسوب شناسی دکتر موسوی حرمی انتشارات آستان قدس رضوی

رسوب شناسی دکتر احمد معتمد    انتشارات دانشگاه تهران

3.منابع زمین شناسی نفت :

زمین شناسی  نفت دکتر سحابی  انتشارات دانشگاه تهران

زمین شناسی  نفت دکتر رضایی   انتشارات دانشگاه تهران

4: منابع زمین شناسی ایران.

زمین شناسی ایران دکتر درویش زاده  انتشارات دانشگاه تربیت معلم

زمین شناسی ایران دکتر آقا نباتی         انتشارات سازمان زمین شناسی

زمین شناسی ایران دکتر خسرو تهرانی  انتشارات دانشگاه تهران

5.منابع ژئو شیمی :

ژئو شیمی دکتر فرید مر انتشارات دانشگاه شیراز

6.منابع دیرینه شناسی :

دیرینه شناسی دکتر خسرو تهرانی  انتشارات دانشگاه تهران

دیرینه شناسی علی بابا چهر زادی    انتشارات دانشگاه پیام نور

7. منابع چینه شناسی :

چینه شناسی دکتر خسرو تهرانی       انتشارات دانشگاه تهران

چینه شناسی دکتر شمیرانی (جزوه)   دانشگاه شهید بهشتی

8.منابع آب های زیر زمینی : 

آب های زیر زمینی دکتر صداقت                    انتشارات دانشگاه پیام نور

آب های زیر زمینی مک ورتر - کی سواناوا (ترجمه) انتشارات مرکز نشر دانشگاهی

9.منابع زمین شناسی مهندسی :

زمین شناسی مهندسی دکتر معماریان             انتشارات دانشگاه تهران

زمین شناسی مهندسی دکتر بهنیار-طباطبایی   انتشارات دانشگاه تهران

10.منابع زمین شناسی اقتصادی :

زمین شناسی اقتصادی دکتر فرید مر      انتشارات دانشگاه شیراز

زمین شناسی اقتصادی دکتر کریم پور     انتشارات دانشگاه مشهد

زمین شناسی اقتصادی دکتر یعقوب پور   انتشارات مرکز نشر دانشگاهی

11. منابع پترولوژی و سنگ شناسی: 

سنگ شناسی رسوبی دکتر سحابی                         انتشارات دانشگاه تهران

سنگ شناسی رسوبی موريس. اي .تاکر (ترجمه )  انتشارات دانشگاه تهران

سنگ شناسی دگرگونی دکتر درویش زاده             انتشارات دانشگاه پیام نور

سنگ شناسی آذرین زرعیان.سرابی.درویش زاده  انتشارات دانشگاه تهران

سنگ شناسی آذرین دکتر معین وزیری          انتشارات دانشگاه تربیت معلم

پترولوژی (پترولوژی تجربی) دکتر درویش زاده    انتشارات دانشگاه تهران

12.  منابع زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک : 

زمین شناسی ساختمانی دکتر الیاسی (جزوه)  دانشگاه تهران

زمین شناسی ساختمانی دکتر پور کرمانی        انتشارات علوی

زمین شناسی ساختمانی دکتر علوی             انتشارات سازمان زمین شناسی

زمین شناسی ساختمانی دکتر حسن مدنی        انتشارات جهاد دانشگاهی

14. زمین شناسی زیست محیطی:

این منبع امسال اضافه شده است و چون بنده مدتی است که از محیط دانشگاه دور هستم هنوز نتوانستم چیزی برای آن پیدا کنم و ان شاءالله به زودی این را به وبلاگ اضافه می کنم. اگر هم دوستان در این مورد اطلاعاتی دارند لطفاً برای آگاهی بنده و سایر دوستان اطلاع بدهند.

راستی ضرایب امتحانی نیز امسال تغییر کرده و من چون تنها دو تا رشته اش را در جریان هستم می گذارم برای پست بعدی که کامل بنویسم. البته توی پیک سنجش هفته اول و دوم شهریور کامل نوشته است.

لذا دستانی که می خواهند برای فوق لیسانس (کارشناسی ارشد) بخوانند حتماً مراجعه کنند و ضرابی را یادداشت نمایند.

 

غار کتله خور زنجان

 

غار کتله خور زنجان

غار عظيم و زيباى كتله خور در ۱۶۵ كيلومترى جنوب باخترى استان زنجان قرار گرفته كه از طريق جاده آسفالته زنجان- سلطانيه- خدابنده- گرماب و از طريق جاده زنجان- بيجار - گرماب و همچنين از جاده همدان- كبودرآهنگ نيز قابل دسترسى است. اين غار از شهر گرماب حدود ۷ كيلومتر فاصله دارد.غار كتله خور براساس بررسى هاى انجام گرفته معانى  مختلفى دارد مثل: تپه خورشيد روستاى بدون خورشيد و غيره كه مناسب ترين معنى به دست آمده يك كاربرد تركى بوده كه كتله به معنى پستى و بلندى و ناهموارى هاى داخل غار و خور به معنى راحتى و آسانى است كه به صورت كلى به معنى پستى و بلندى هاى راحت و دنج مى باشد. طبق عكس ها و نقشه هاى زمين شناسى غار كتله خور در دل كوه ساقيزلو در آهك هاى اليگوميوسن مربوط به دوران سوم زمين شناسى به وجود آمده و تقريباً حدود ۳۰ ميليون سال مى تواند قدمت داشته باشد.

دهانه ورودى غار كتله خور به صورت طاق مثلثى شكل به قطر ۷۰ سانتى متر بوده كه تنها راه دسترسى به داخل غار بوده و هست و سيلاب يا رودخانه كوچكى كه از جلوى ورودى غار رد مى شده باعث شده بود كه دهانه اين غار كمى بالاتر و در دامنه كوه قرار بگيرد كه بعداً اين سيلاب از قسمت هاى بالاتر منحرف گرديده است. اين دهانه تا سال ۱۳۷۲ به صورت طبيعى بوده كه از اين سال توسط معاون عمرانى استاندارى زنجان تعريض و بازگشايى گرديد.

هم اكنون اين غار به صورت سه طبقه خشك و طبقه چهارم به بعد مسيرهايى نيز به صورت آب بوده و زمين شناسان احتمال تشكيل چهار طبقه ديگر را تا سفره آب زيرزمينى نيز داده اند كه در سال ۲۰۰۳ ميلادى حدود ۳۰ كيلومتر از مسيرهاى متعدد غار توسط زمين شناسان آلمان و سوئيس نقشه بردارى شده و از سال ۷۲ تاكنون تقريباً ۵/۲ كيلومتر آن به صورت رفت و برگشت با نورپردازى هاى انجام گرفته آماده بازديد مى باشد.

 اين غار از لحاظ وسعت دومين غار جهان و از لحاظ زيبايى اولين غار جهان شناخته شده است كه گشت و گذار و ديدن پديده هاى داخل غار اعم از دهليزها و گذرگاه ها و وجود ستون هاى عظيم و وجود استلاگتيت ها (چكنده ها) استلاگميت ها (چكيده ها) به رنگ هاى مختلف و تعدادى قنديل هاى توخالى و نيسانى كه جزء كمياب ترين قنديل ها بوده و به لحاظ منحصر به فرد بودن جلوه ويژه اى به غار مى دهد.

قنديل هاى داخل غار در چند نوع بوده كه بخشى به صورت گل كلمى مى باشد. قنديل هاى گل كلمى به خاطر عدم رسوب گذارى رشد نداشته و قبلاً تشكيل هر ميلى متر اين نوع قنديل ها ۳۰ سال طول مى كشيده است ولى استلاگتيت ها و استلاگميت هاى غار كه قنديل هاى قلمى و نيسانى از اين نوع مى باشد اكنون فعال بوده و هر ۷ سال يك ميلى متر آن تشكيل مى شود كه البته اين رقم ها برآورد تقريبى مى باشد زيرا رشد قنديل ها به شرايط مانند قابل نفوذ يا غيرقابل نفوذ بودن سقف غار و غلظت بى كربنات محلول و سرعت آب و قابليت سقف جهت نگهدارى رسوبات و غيره بستگى دارد.

قنديل ها در سقف، كف و بدنه هاى غار به اشكال مختلفى مثل شير خوابيده، پنجه شير، پاى فيل، لباس عروس، قلعه شمع، سگ شكارى، دست شيطان، نخل سوخته، مريم مقدس، دو جادوگر، سفره عقد و عروس و داماد ديده مى شود. آب و هواى داخل غار در قسمت هاى مختلف متفاوت مى باشد.  

مثلاً در ورودى به دليل چرخش هوا تا ۴۰۰ مترى به صورت تقريباً خنك بوده و از ۱۱ درجه شروع و قسمت هاى جلوتر كه رطوبت  به بالاى ۹۰ درصد مى باشد به ۲۴ درجه نيز مى رسد و اكنون تنها موجود داخل غار به علت نبودن تغذيه و نور كافى فقط خفاش مى باشد كه در زمان غروب جهت تغذيه در ورودى غاررفت و آمد دارد.  ( به نقل از روزنامه همشهري )

 تحلیل زبان شناسی

 غار کتله خور هم سن غار علی صدر نیست. غار علی صدر در تشکیلات مربوط به ژوراسیک قرار دارد و سن تشکیلات آن بیش از 140 میلیون سال است. در حالیکه غار کتله خور در تشکیلات الیگومیوسن با سن کمتر از 40 میلیون سال قرار دارد. قدمت و تشکیل این دو غار ارتباطی به هم ندارد و نهایتا هم به هم ختم نمی‏شوند.

(سفره عقد) كه به نظر من زيباترين قسمت اين غار است . 

 متاسفانه برخی دوستان رسانه یی گفته اند که ((کتله)) به معنای ((غار)) و ((خور)) به معنای خورشید است ، پس بنابراین کتله خور یعنی غار خورشید.

اما این یک برداشت سطحی از نام این غار است.

درست توجه فرمایید که در فرهنگ زبان ایران زمین ، ((کت)) با ضمه ی روی ((ک)) به معنای سوراخ کوچک است....کما اینکه هنوز در شهری کهن مانند دزفول ( که از قدیمی ترین آریاییان هستند و قدمتی 7000 ساله دارند) عمل نخ کردن سوزن را ((کت کردن سوزن)) گویند. در کرمان هنوز به سوراخ های مجرای رابط آب بین دو باغ نیز ((کت)) گویند.

و لغت (( کوتوله )) نیز از اینجا ریشه میگیرد.

و اما همین لغت ((کت)) اگر با فتحه کاف همراه باشد در زبان ادبیات ایران زمین ضمن اینکه معنی ((تخت)) را میدهد (در نیشابور هنوز استفاده میشود و نیمکت دبستان نیز از آن ریشه میگیرد ) معنی دیگری نیز دارد و باز هم مانند (( کت)) با ضمه ی کاف...این ((کت)) با فتحه ی کاف معنی سوراخ رامیدهد.... منتها با مقیاس بزرگتر ..و جالب اینکه در شهر دزفول سوراخهای بزرگی که لب رودخانه دز توسط اهالی بطور عمودی حفر شده و شمایل یک غار کوچک را داشته و در گرمای 50 درجه این شهرستان بسیار خنک میباشند توسط مردم این دیار (( کت)) با فتحه ی کاف گفته میشود.

بر این اساس غار کتله خور زنجان چه با فتحه ی روی کاف همراه باشد و چه با ضمه.... فرقی نمیکند...چون ساختار این غار پر از سوراخ بوده و شبیه کلماتی مانند : کتک خور...آبشخور...مال خور.....کتله خور نیز به معنای غاری است که درون آن از هر سوی که بنگرید سوراخ خوری دارد.

و بدیهی است که پسوند ((له)) که به ((کت)) چسبیده..مانند کلمه ی ((کوتوله)) به معنای سوراخ کوچک است.
این تحلیل زبان شناسی متعلق به من نیست و تحقیقی کارشناسانه از محققی ادیب در خراسان بنام (( مهندس عباس موزونی)) است که مستقیما نقل قول نمودم.